Plastic — een slecht verhaal. Hoe plastic onze wereld, ons lichaam en jouw huid vervuilt

Ik maak me zorgen, Jij ook? In dit stuk neem ik je mee in de wereld van ja, echt - plastic! Ik vind plastic een slecht verhaal. Elk potje, elk flesje, elke tube van plastic, kun je het nog rechtvaardigen?

• Microplastics in je dagcrème: waarom dat tot 2029 gewoon mag
• Plastic in je huid, je bloed en je kraanwater — wat er echt in zit
• Waarom recyclen van plastic grotendeels niet werkt (en wat het met je huid doet)

Vorige week stond ik bij de vaatwasser met zo'n blokje in mijn hand. Je kent ze wel. Dat glanzende, licht plakkerige laagje eromheen waarvan je denkt: dat lost gewoon op in het water. Ik heb er jaren geen seconde over nagedacht. Tot ik las waar dat laagje van gemaakt is.

Het is plastic. Polyvinylalcohol, PVA of PVOH op het etiket. Het lost inderdaad op. Maar oplossen en verdwijnen zijn niet hetzelfde. Dat verschil is eigenlijk het hele verhaal van plastic in één beeld: we zien het niet meer, dus denken we dat het weg is.

Ik schrijf dit stuk omdat ik het zelf wilde begrijpen. Niet als een aanklacht, en al helemaal niet om je een schuldgevoel te geven. Ik ben van de generatie die het plastic tasje als een uitvinding zag. Maar ik werk elke dag met de huid, en ik kan niet meer om de vraag heen wat al dat materiaal met ons doet.

Hoeveel plastic er elke dag in het water belandt

De cijfers zijn zo groot dat ze bijna niets meer betekenen. Ik zet ze daarom om naar dagen.

Wereldwijd wordt er inmiddels ruim 400 miljoen ton plastic per jaar geproduceerd. Dat is meer dan een verdubbeling in twee decennia, en de prognose is nog eens een verdrievoudiging tegen 2060.[1] Van al dat materiaal lekt er jaarlijks 19 tot 23 miljoen ton weg in meren, rivieren en zeeën. UNEP vertaalt dat zelf naar een beeld dat blijft hangen: het komt neer op zo'n 2.000 vuilniswagens per dag.[1]

Reken je dat om naar gewicht, dan gaat er elke dag ergens tussen de 52.000 en 63.000 ton plastic het water in. Elke dag opnieuw. Terwijl jij je tanden poetst, terwijl je koffie zet.

Over hoeveel daarvan de open oceaan bereikt, verschillen wetenschappers van mening. UNEP houdt het op ongeveer 11 miljoen ton per jaar.[1] Andere zorgvuldige analyses komen uit op één tot twee miljoen ton per jaar, ofwel ongeveer een half procent van al het plasticafval.[2] Dat verschil zegt vooral iets over hoe slecht we dit meten, niet dat het meevalt.

Rivieren zijn de aanvoerroute. Een Nederlands onderzoeksteam onder leiding van Lourens Meijer bracht dat in 2021 in kaart in Science Advances. Hun conclusie: meer dan duizend rivieren zijn samen goed voor tachtig procent van de jaarlijkse riviergebonden plasticuitstoot, tussen 0,8 en 2,7 miljoen ton per jaar. En, dat vond ik het meest onthutsende, juist kleine stadsrivieren behoren tot de grootste vervuilers.[3] Geen handjevol reuzen ver weg dus. Duizenden kleine stroompjes door drukke steden. Ook de onze.

Waarom plastic overal is

We zeggen "plastic" alsof het één ding is. Het zijn er honderden.

De zeven bekendste ken je van de driehoekjes op de bodem van verpakkingen. PET (frisdrankfles, slabakje). HDPE (fles wasmiddel, shampoo). PVC (regenpijp, kunstleer, vloer). LDPE (boterhamzakje, folie). PP (yoghurtbeker, botervlootje, doppen, theezakjes). PS en EPS (piepschuim, vleesschaaltje). En nummer 7: alles wat niet in een hokje past, waaronder polycarbonaat en acryl.

Maar het materiaal zelf is nog niet het probleem. De chemie eromheen wel. Een internationaal team van het PlastChem-project publiceerde vorig jaar in Nature een inventarisatie die me stil maakte: er zijn 16.325 chemische stoffen geïdentificeerd die met plastic samenhangen, waaronder bijna 5.800 additieven, ruim 3.400 hulpstoffen en bijna 1.800 stoffen die er onbedoeld in terechtkomen. Ongeveer 4.200 daarvan zijn zorgwekkend vanwege bekende schadelijke eigenschappen. En die stoffen kunnen migreren uit alle grote plasticsoorten, ook uit voedselverpakking. Van al die stoffen valt minder dan zes procent onder wereldwijde regelgeving.[4]

Zestienduizend stoffen. Vierduizend zorgwekkend. Zes procent geregeld. Dat is het speelveld.

Het plastic dat je niet ziet: in je crème

Hier wordt het persoonlijk, want dit is mijn vakgebied.

Microplastics in cosmetica zijn niet alleen die blauwe bolletjes uit de scrubs van vroeger. Europa hanteert een bredere definitie: synthetische polymeerdeeltjes kleiner dan 5 mm die organisch, onoplosbaar en bestand tegen afbraak zijn. Ze zitten in glitters, gezichtsscrubs en andere cosmetica, maar ook in wasmiddelen, poetsmiddelen en luchtverfrissers.[5]

In de ingrediëntenlijst heten ze polyethylene, nylon-12, polypropylene, polymethyl methacrylate, acrylates copolymer. Ze geven een crème dat fluweelzachte gevoel, die onzichtbare film, die blurrende werking waar merken zo trots op zijn. Ze doen niets voor je huid. Ze doen iets voor de sensorie.

De verbodstermijnen in Verordening (EU) 2023/2055 zijn opvallend ruim. De scrubkorreltjes en losse glitters zijn per 17 oktober 2023 verboden. Voor afspoelbare cosmetica geldt een overgangstermijn tot oktober 2027. Voor leave-on producten, dus je dagcrème, je serum, je bodylotion, tot oktober 2029. En voor make-up, lip- en nagelproducten tot oktober 2035. Van oktober 2031 tot 2035 moeten die laatste producten wel het etiket dragen dat ze microplastics bevatten.[5]

Lees die tweede zin nog eens. Je dagcrème van een groot merk mag hier tot eind 2029 legaal microplastics in hebben. Je lippenstift tot 2035. En dat "bevat microplastics" op de verpakking komt er pas in 2031 op. Zeven jaar mogen ze het nog gebruiken zonder dat je het ergens leest.

Ik heb dat besluit destijds met verbazing gelezen. Reformuleren kost tijd, dat begrijp ik als maker. Maar twaalf jaar overgangstermijn is geen tijd nodig hebben. Dat is uitstel kopen.

Vloeibaar plastic in je keuken

Terug naar dat vaatwasblokje. Onderzoekers van Arizona State University publiceerden in 2021 dat tot 75 procent van de PVA uit was- en vaatwasblokjes onbehandeld in het milieu terechtkomt. In de Verenigde Staten alleen al komt dat neer op zo'n 8.000 ton synthetisch polymeer per jaar dat op land en in het water belandt. Hun punt: PVA is in een laboratorium met de juiste microben inderdaad afbreekbaar, maar een gewone rioolwaterzuivering biedt die omstandigheden niet.[6]

Eerlijk erbij: de wasmiddelenindustrie bestrijdt dit. Zij stellen dat de PVA-kwaliteit die in wasmiddelen wordt gebruikt speciaal is ontworpen om binnen enkele uren volledig af te breken tijdens de waterzuivering, en wijzen erop dat de Amerikaanse milieudienst EPA deze claims heeft afgewezen.[7] De discussie is dus niet beslecht.

Wat mij betreft verandert dat weinig aan wat ik zelf doe. Er is een discussie over of dit polymeer in het water blijft, en er is een poeder of een vloeibaar middel in een doos of fles dat die vraag helemaal niet oproept. Dan kies ik de tweede. Dat is geen activisme, dat is gewoon logisch nadenken.

Plastic in wat je eet en drinkt

Dit vond ik het meest ontnuchterende deel van mijn zoektocht.

Een liter flessenwater bleek in een studie uit maart 2024, gepubliceerd in PNAS, gemiddeld zo'n 240.000 plasticdeeltjes te bevatten, afkomstig van zeven soorten plastic. Ongeveer negentig procent daarvan waren nanoplastics, deeltjes die zo klein zijn dat eerdere meetmethoden ze simpelweg niet zagen.[8]

Er is meer. Negentig procent van de geteste dierlijke en plantaardige eiwitmonsters bevatte microplastics. Van alle zoutsoorten bleek roze Himalayazout het meest vervuild. En per honderd gram rijst eet je drie tot vier milligram plastic, oplopend tot dertien milligram bij instantrijst. Wassen scheelt tot veertig procent.[9]

En dan de theezakjes. Onderzoekers van de Autonome Universiteit van Barcelona publiceerden in Chemosphere dat zakjes van polypropyleen ongeveer 1,2 miljard deeltjes per milliliter afgeven, met een gemiddelde grootte van 137 nanometer.[10] Per milliliter. Een eerdere studie van McGill University in Canada kwam uit op 11,6 miljard microplastic- en 3,1 miljard nanoplasticdeeltjes uit één enkel zakje.[11]

Ik drink losse thee sinds ik dat las. Uit een pot met een zeefje, zoals mijn moeder deed.

In het oppervlaktewater, in het grondwater

Dit is het deel dat dichter bij huis komt dan je zou willen.

De Nederlandse drinkwaterbedrijven doen hier al sinds 2013 onderzoek naar, samen met kennisinstituut KWR en De Watergroep in Vlaanderen. In het oppervlaktewater van het Lekkanaal, de Maas en de Vecht zijn microplastics in meetbare hoeveelheden aanwezig, met concentraties tussen ruwweg 12 en 450 deeltjes per liter. In grondwater ligt dat vele malen lager, rond de 2.000 deeltjes per kubieke meter, omdat de bodem van nature filtert.[12]

Het goede nieuws, en dat wil ik er nadrukkelijk bij zeggen omdat paniek niemand helpt: de zuivering werkt. Bij Dunea en Waternet bleek dat van de circa 80.000 deeltjes per kubieke meter in de oppervlaktebronnen na volledige zuivering nog achttien deeltjes per duizend liter overbleven.[13] Meer dan negentig procent wordt eruit gehaald. Kraanwater in Nederland en Vlaanderen is nog altijd een van de schoonste keuzes die je kunt maken, en zeker schoner dan water uit een plastic fles.

Wat het RIVM als drie grootste bronnen aanwijst is trouwens niet wat de meeste mensen denken: slijtage van autobanden op de weg, de plastic korrels waarmee fabrieken werken, en zwerfafval.[14] Cosmetica is ook een bron, die erg dicht op de huid komt....

Wat het met dieren doet

Voor dit stuk heb ik de overzichtsstudies erbij gepakt, en die zijn niet mals.

Een review van Kühn en Van Franeker, die 747 studies samenbrachten, komt tot 914 zeediersoorten die door zwerfvuil zijn getroffen. Bij 701 soorten is inslikken vastgesteld, bij 354 soorten verstrikking. Alle zeven soorten zeeschildpadden zijn verstrikt aangetroffen, net als ongeveer een derde van alle zeevogelsoorten en bijna veertig procent van de zeezoogdieren. Bij zeehonden en baleinwalvissen ligt dat boven de zeventig procent van de soorten.[15]

Van zeevogels heeft naar schatting negentig procent van alle soorten ooit plastic binnengekregen.[16] Bij stormvogelachtigen bleek 41 procent van de onderzochte vogels plastic in de maag te hebben, gemiddeld bijna tien stukjes per dier.[15] Schattingen van IUCN en UNESCO komen op meer dan 100.000 zeezoogdieren en ongeveer een miljoen zeevogels die jaarlijks sterven door plastic.[17]

De grootste dader is niet je boodschappentas maar spookvisnetten: achtergelaten of verloren vistuig. WWF berekende dat wereldwijd jaarlijks 5,7 procent van alle visnetten, 8,6 procent van alle korven en fuiken en 29 procent van alle vislijnen verloren gaat.[18] Die netten blijven decennialang doorvissen. Een reconstructie op basis van 4.500 geborgen spooknetten in de Verenigde Staten schatte dat die samen ruim 2,5 miljoen ongewervelden, 800.000 vissen en 20.000 zeevogels hadden gedood.[19]

Ik vertel dit niet om je dag te verpesten. Ik vertel het omdat een net dat honderd jaar blijft vissen precies laat zien wat plastic is: een materiaal dat is uitgevonden om niet kapot te gaan.

Wat het met ons doet

Het blijft niet buiten. In 2022 vond een team van de Vrije Universiteit in Amsterdam, onder leiding van Heather Leslie, als eerste plastic in menselijk bloed: bij zeventien van de tweeëntwintig gezonde volwassenen werden deeltjes aangetroffen.[20]

Sindsdien is het lijstje alleen maar langer geworden. Longweefsel. Placenta, door de Italiaanse onderzoeker Antonio Ragusa in 2021. En moedermelk, door dezelfde onderzoeksgroep in 2022.[21] Daar bleef ik even bij hangen.

Het scherpste signaal tot nu toe komt uit een Italiaanse studie in The New England Journal of Medicine, maart 2024. Bij 257 patiënten die een halsslagaderoperatie ondergingen had ongeveer 58 procent aantoonbaar plastic in de verwijderde plaque. In de drie jaar daarna hadden zij ongeveer 4,5 keer zoveel kans op een hartinfarct, beroerte of overlijden als de patiënten zonder plastic in hun plaque.[22] Dat is een statistisch verband, geen bewezen oorzaak. Maar het is wel het duidelijkste dat we op dit moment hebben.

Bij het veelbesproken hersenonderzoek in Nature Medicine uit 2025 past terughoudendheid: die studie is opvallend maar voorlopig, en heeft methodologische kritiek gekregen.[23] Ik noem het omdat het genoemd hoort te worden, niet omdat het vaststaat.

En jouw huid?

Nu komen we bij waar ik als skincare formulator wakker van lig.

De huid is een uitstekende barrière. Dat is precies haar werk. Maar een overzichtsstudie naar microplastics in cosmetica beschrijft dat er aanwijzingen zijn dat microplastics de huidbarrière kunnen passeren, oxidatieve stress kunnen veroorzaken, ontsteking bevorderen en bijdragen aan voortijdige veroudering.[24] In laboratoriumonderzoek met huidcellen bleek verder dat verlies of vermindering van de verhoornde barrière de doordringing van nanoplastics versterkt, en dat nanodeeltjes door huidcellen worden opgenomen en bijdragen aan ontsteking en veroudering van die cellen.[25]

Er is nog een tweede route die minstens zo belangrijk is. Onderzoek naar huiddoorlaatbaarheid concludeert dat de mogelijke rol van deze deeltjes als transportmiddel voor giftige moleculen door de huid heen, een vorm van secundaire toxiciteit, verontrustend is.[26] Het deeltje zelf is dus niet per se de hoofdrolspeler. Het is de lifter die het meeneemt.

En hier is waarom dit voor ons, vrouwen van vijftig plus, anders ligt dan voor een vrouw van dertig.

Na de menopauze daalt oestrogeen, en daarmee verandert de huid fysiek. De hoornlaag wordt dunner, de talgproductie neemt af, de ceramiden en vetten in de barrière worden schaarser en het herstel na een beschadiging duurt langer. De poort is dus minder stevig gesloten.

Je merkt dat op de gewoonste momenten. Het trekkerige gevoel na de douche dat je vroeger niet had. Dat plekje op je scheenbeen dat na drie weken nog altijd niet dicht is. De crème die ineens prikt terwijl je hem al jaren gebruikt. Het is geen ouderdomsklacht. Het is een barrière die om andere zorg vraagt. En het betekent dat de vraag "wat smeer ik hier dagelijks op" zwaarder weegt dan tien jaar geleden.

Waarom recyclen grotendeels een verhaal is

Dit is het deel waar ik het meest boos over werd.

Slechts negen procent van al het plastic dat wereldwijd in gebruik is wordt gerecycled, en het merendeel daarvan is van mindere kwaliteit. Recyclen is vooralsnog vooral downcycling, waarbij het gebruik van nieuw plastic gewoon doorgaat.[27] Nederland doet het relatief goed en toch recyclen we minder dan de helft van het plastic verpakkingsmateriaal dat hier op de markt komt. In de EU ligt dat gemiddelde nog lager. Wereldwijd wordt veertien procent gescheiden ingezameld en vijf procent daadwerkelijk gerecycled.[28]

Dan de chemie. Onderzoekers van de universiteit van Göteborg, onder leiding van Bethanie Carney Almroth, analyseerden recyclaatkorrels uit dertien landen in Afrika, Zuid-Amerika, Azië en Oost-Europa. Ze vonden en kwantificeerden 491 organische verbindingen, met nog eens 170 vermoedelijke: industriële chemicaliën, plasticadditieven, medicijnen en insecticiden. Hun conclusie was hard. Zij achten gerecycled plastic ongeschikt voor de meeste toepassingen en zien het als obstakel voor een circulaire economie.[29]

In vervolgonderzoek in het Journal of Hazardous Materials bleek één enkele korrel gerecycled plastic meer dan tachtig verschillende chemische stoffen te kunnen bevatten, die in zebravislarven het hormoon- en vetstofwisselingssysteem beïnvloedden. Toen zwarte recyclaatkorrels uit India, Nigeria en Taiwan 24 tot 48 uur in water lagen, lekten er 84 verschillende verbindingen uit.[30]

Nu wil ik hier precies zijn, want het populaire verhaal klopt niet helemaal, en half-kloppende verhalen helpen niemand.

Een frisdrankfles kán wel weer een frisdrankfles worden. PET is namelijk de uitzondering: het is een van de zeer weinige plastics die door de Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA is goedgekeurd voor direct voedselcontact na mechanische recycling, mits het decontaminatieproces is gevalideerd. Inmiddels staan er ruim tweehonderd goedgekeurde PET-decontaminatieprocessen in het Europese register onder Verordening (EU) 2022/1616.[31] Het werkt omdat statiegeld een schone, gesorteerde stroom oplevert en omdat PET zich goed laat reinigen.

Maar dat is precies de uitzondering die de rest ontmaskert. EFSA heeft vrijwel uitsluitend PET-processen voor voedselcontact beoordeeld. En in gerecycled PE, PP en PS zijn DNA-reactieve, mutagene stoffen aangetroffen, wat onderzoekers zorgelijk noemen voor juist die gevoelige toepassing.[32]

Voor die enorme categorie is er dus geen weg terug naar de verpakking. Je yoghurtbeker, je boterhamzakje, je shampoofles gaan één trede omlaag: naar tuinmeubilair, fleece, drainagebuis. Daarna volgt de verbrandingsoven. Niet omdat de industrie het niet wil, maar omdat de polymeerketens bij elke verhitting korter worden en de vervuiling zich ophoopt.

En zelfs PET naar PET is geen eeuwige cirkel. Er gaat nieuw plastic bij om de kwaliteit op peil te houden, en niet alle PET is voedselgeschikt.[31] Het is een ballon die langzaam leegloopt, geen kringloop.

Ondertussen is er nog steeds geen mondiaal verdrag. In augustus 2025 strandden de onderhandelingen in Genève: 183 landen kwamen er niet uit over de bepalingen die mens en milieu zouden moeten beschermen. In februari 2026 kwam het comité alleen bijeen om een nieuwe voorzitter te kiezen, waarna de inhoudelijke onderhandelingen werden doorgeschoven naar later in 2026.[33]

Hoe ik hier vanuit de oosterse geneeskunde naar kijk

In de traditionele Chinese geneeskunde hoort de huid bij de Long. Datzelfde orgaan regelt wei qi, het afweer-qi dat als een warme mantel net onder de huid ligt en bepaalt wat er van buiten naar binnen mag. De Long is het orgaan dat het meest direct met de buitenwereld in contact staat, en de Long is gekoppeld aan de Dikke Darm: opnemen en loslaten, in één beweging.

Wat mij daarin altijd raakt, is dat de klassieke teksten de huid niet als omhulsel zagen maar als grens die onderhoud vraagt. Verzwakt wei qi betekent: je bent gevoeliger voor alles wat van buiten komt. Voor wind, voor kou, voor hitte. En, zou ik er nu bij zetten, voor deeltjes die er honderd jaar geleden nog niet waren.

De ayurveda heeft er een woord voor dat ik nergens anders zo scherp ben tegengekomen: ama. Het onverteerde residu dat achterblijft als agni, het verteringsvuur, iets niet kan omzetten. Ama plakt, verstopt kanalen en maakt dof. Plastic is wat mij betreft de meest letterlijke ama die we kennen: materiaal dat het lichaam niet kan afbreken, niet kan omzetten en dus opslaat. En het is geen toeval dat juist een vata-huid, droog, dun en fijn, de huid die na de menopauze de overhand krijgt, hier het kwetsbaarst voor is.

En dan de Japanse benadering, waar mijn hele huidfilosofie op rust. Die gaat niet over meer, maar over minder en beter. Reinigen als een handeling met aandacht. Dun laagje op dun laagje. Niets toevoegen dat er niet hoort. Dat is geen esthetiek, dat is een houding. Het is precies de houding die je nodig hebt om niet die crème te kopen die zacht aanvoelt door een polymeerfilm.

Wat dit betekent voor de vier stappen

Onze basisroutine bestaat uit vier stappen, en elke stap heeft hier een rol.

Reinigen. Weghalen wat er overdag op je huid is neergedaald, zonder de barrière te slopen. Geen grove plastic scrubkorrels, geen agressieve tensiden of te wel oppervlakte actieve stoffen of simpel gezegd een zeepachtige stof. Een schone huid is de eerste verdediging, niet de eerste beschadiging. Gebruik jij nog foam, of schuimende reingers? Niet doen, dat is je eerste huidbeschadiging.

Hydrateren. Hier werken we met hydrolaten, echte bloemenwaters, en met hyaluronzuur in hoog en laag moleculair gewicht, zodat er zowel aan de oppervlakte als dieper vocht wordt vastgehouden. En met Ectoin® in een hoog percentage. Ectoin is een extremolyt: een molecuul dat micro-organismen in extreme omstandigheden aanmaken om hun celmembranen en eiwitten te beschermen. Het bindt water in een schil rond de cel en wordt juist onderzocht op bescherming tegen fijnstof en omgevingsstress. Voor een huid die dagelijks in stedelijke lucht staat, is dat geen luxe.

Voeden. Plantaardige oliën en boters die de lipiden aanvullen die na de menopauze wegvallen. Natuurlijke ceramiden, sterolen, vetzuren. Dit is de stap die de poort weer dichttrekt.

Herstellen. Bakuchiol, niacinamide, vitamine C, symphytum en aloë vera. Antioxidanten doen hier het werk dat er in dit verhaal echt toe doet: oxidatieve stress dempen. Want dat is het mechanisme waarlangs deeltjes en hun lifters de huid laten verouderen. Onderzoek beschrijft micro- en nanoplastics als aanjagers van celveroudering via mitochondriale disfunctie, verstoorde opruimprocessen en DNA-schade.[34] Daar zet je geen filmpje tegenin. Daar zet je antioxidatieve capaciteit tegenin.

Wat wij niet gebruiken is net zo bepalend: geen synthetische polymeren voor de sensorie, geen microplastics, geen glitter.

Wat ik zelf veranderd heb

Niet alles tegelijk. Vijf dingen, in deze volgorde, want dat hield ik vol.

• Poeder of vloeibaar wasmiddel in plaats van blokjes.
• Losse thee met een zeefje.
• Water uit de kraan in glas, nooit uit een plastic fles die in de auto heeft liggen bakken.
• Nooit meer opwarmen in plastic, ook niet als er magnetronbestendig op staat.
• En bij elke nieuwe crème even de ingrediëntenlijst scannen op polyethylene, nylon-12, acrylates copolymer en polypropylene. De Beat the Microbead-app van de Nederlandse Plastic Soup Foundation doet dat trouwens voor je.
• Alleen nog Mothr Earth Proof skincare gebruiken.

Tot slot

Ik weet dat dit een zwaar stuk is. Ik heb geaarzeld of ik het zo zou schrijven.

Maar je kunt het ook omdraaien, omdenken! En dan is het eigenlijk ook wel weer bevrijdend, vind ik. Want als het probleem zit in wat we blijven toevoegen, dan zit een deel van de oplossing in wat we weglaten. Minder producten. Kortere lijstjes. Ingrediënten die iets doen in plaats van iets suggereren. Dat is precies waar de Japanse huidfilosofie (de basis van onze skincare routine) al eeuwen op wijst.

Je huid van nu heeft geen elfde stap nodig. Ze heeft er vier nodig die kloppen.

Lieve groet, Andrea

Veelgestelde vragen

• Zit er plastic in mijn dagcrème? Mogelijk. Kijk in de INCI-lijst naar polyethylene, polypropylene, nylon-12, polymethyl methacrylate en acrylates copolymer. Voor leave-on producten zoals dagcrèmes loopt de Europese overgangstermijn tot oktober 2029, dus tot die tijd is het toegestaan.[5]
• Zijn vaatwasblokjes echt plastic? Het omhulsel is polyvinylalcohol, een synthetisch polymeer uit aardolie. Amerikaans onderzoek stelt dat tot 75 procent ervan onbehandeld in het milieu belandt.[6] De industrie stelt daartegenover dat de gebruikte kwaliteit binnen enkele uren volledig afbreekt.[7] De discussie loopt nog.
• Kan een frisdrankfles weer een frisdrankfles worden? Bij PET wel, mits het via een goedgekeurd decontaminatieproces gaat. PET is een van de weinige plastics die EFSA heeft goedgekeurd voor direct voedselcontact na mechanische recycling.[31] Voor PE, PP en PS geldt dat vrijwel niet, waardoor die stromen afzakken naar toepassingen zonder voedselcontact.[32]
• Zitten er microplastics in Nederlands kraanwater? In het oppervlaktewater wel, in het grondwater nauwelijks.[12] De zuivering verwijdert meer dan negentig procent. Na volledige zuivering bleven er in onderzoek van Dunea en Waternet nog achttien deeltjes per duizend liter over.[13] Kraanwater blijft een schonere keuze dan flessenwater.
• Kunnen microplastics door de huid? Onderzoek wijst erop dat microplastics de huidbarrière kunnen passeren, oxidatieve stress en ontsteking kunnen veroorzaken en kunnen bijdragen aan voortijdige veroudering,[24] waarbij een beschadigde barrière de doordringing versterkt.[25] Zorg voor de barrière is dus het belangrijkste dat je kunt doen.

Bronnen voor dit stuk

1. UNEP, Plastic Pollution en From Pollution to Solution — productiecijfers, jaarlijkse lekkage naar water, oceaanschatting
2. Our World in Data, Plastic Pollution — alternatieve schatting van de instroom in de oceaan
3. Meijer, Van Emmerik, Van der Ent, Schmidt en Lebreton, More than 1000 rivers account for 80% of global riverine plastic emissions into the ocean, Science Advances, 2021
4. Monclús e.a., Mapping the chemical complexity of plastics, Nature, 2025, en het PlastChem-rapport, NTNU, 2024
5. Verordening (EU) 2023/2055 — beperking van opzettelijk toegevoegde synthetische polymeermicrodeeltjes, met toelichting van de Europese Commissie
6. Rolsky en Kelkar, Degradation of Polyvinyl Alcohol in US Wastewater Treatment Plants and Subsequent Nationwide Emission Estimate, International Journal of Environmental Research and Public Health, 2021 (Arizona State University)
7. American Cleaning Institute, standpunt over PVA in wasmiddelcapsules
8. Qian e.a., Rapid single-particle chemical imaging of nanoplastics by SRS microscopy, PNAS, 2024 (Columbia University en Rutgers)
9. Overzicht van studies naar microplastics in voeding — eiwitten, zout, suiker en rijst — samengevat door CNN Health, 2024
10. Banaei e.a., micro- en nanoplastics uit theezakjes, Chemosphere, 2024 (Autonome Universiteit van Barcelona)
11. Hernandez e.a., Plastic Teabags Release Billions of Microparticles and Nanoparticles into Tea, Environmental Science & Technology, 2019 (McGill University)
12. Bäuerlein, Van Laarhoven, Schriks, Pieke en Lut, Microplastics in het vizier: vorderingen in de drinkwatersector, H2O Waternetwerk / KWR, 2025
13. Drinkwaterplatform, onderzoek van Dunea, Waternet en Het Waterlaboratorium naar microplastics in de drinkwaterzuivering
14. RIVM, factsheet over microplastics in Nederlandse wateren en de belangrijkste bronnen
15. Kühn en Van Franeker, Quantitative overview of marine debris ingested by marine megafauna, Marine Pollution Bulletin, 2020
16. Wilcox, Van Sebille en Hardesty, Threat of plastic pollution to seabirds is global, pervasive, and increasing, PNAS, 2015
17. IUCN, Marine Plastics issues brief, en UNESCO Ocean Literacy — schattingen van jaarlijkse sterfte
18. WWF, rapport over ghost gear en verloren vistuig
19. IISD SDG Knowledge Hub, Ghost Gear: The Hidden Face of Plastic Pollution, 2024
20. Leslie e.a., Discovery and quantification of plastic particle pollution in human blood, Environment International, 2022 (Vrije Universiteit Amsterdam)
21. Ragusa e.a., Plasticenta, Environment International, 2021, en Raman Microspectroscopy Detection of Microplastics in Human Breast Milk, Polymers, 2022
22. Marfella e.a., Microplastics and Nanoplastics in Atheromas and Cardiovascular Events, New England Journal of Medicine, 2024
23. Nihart, Campen e.a., Bioaccumulation of microplastics in decedent human brains, Nature Medicine, 2025 — voorlopig, met methodologische kritiek
24. Overzichtsstudie Microplastics in Cosmetics: Emerging Risks for Skin Health and the Environment, 2025
25. Onderzoek naar opname van nanoplastics door keratinocyten en huidcelveroudering, PMC / Environmental Pollution, 2024
26. Penetration of Microplastics and Nanoparticles Through Skin: Effects of Size, Shape, and Surface Chemistry, review, 2025
27. Plastic Soup Foundation, dossier plastic recycling — mondiaal recyclingpercentage en downcycling
28. Natuur & Milieu, Recycling van plastics — cijfers voor Nederland, de EU en wereldwijd
29. Carmona e.a., A dataset of organic pollutants identified and quantified in recycled polyethylene pellets, Data in Brief, 2023 (Universiteit van Göteborg)
30. Studie naar chemische stoffen uit recyclaatkorrels en effecten op zebravislarven, Journal of Hazardous Materials, 2025 (Göteborg en Leipzig)
31. Verordening (EU) 2022/1616 inzake gerecycled plastic in contact met levensmiddelen, en het Europese register van goedgekeurde decontaminatieprocessen
32. Mayrhofer e.a., DNA-reactieve en mutagene stoffen in gerecycled PE, PP en PS, 2023, met toelichting van het Food Packaging Forum
33. IISD en Plastic Soup Foundation over INC-5.2 (Genève, augustus 2025) en INC-5.3 (februari 2026)
34. Molecular and Cellular Effects of Microplastics and Nanoplastics: Focus on Inflammation and Senescence, review, 2024